ନାଗପୁରକୁ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ କମଳା ସହର? ତାହାର ପ୍ରକୃତ କାହାଣୀ ବିଷୟରେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା…..

ଓଡ଼ିଶା ଡଟ୍ ନ୍ୟୁଜ୍

ଆମ ଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ସହର ସେମାନଙ୍କର ଐତିହାସିକ ଦୁର୍ଗ, ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା କିମ୍ବା ମସଲା ବଜାର ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତରେ ଏପରି ଏକ ସହର ଅଛି ଯାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚୟ ଏକ ଫଳ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି ଫଳ ହେଉଛି କମଳା, ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ନାଗପୁର ସହରର ବଜାରରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ହଁ, ଆମେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ନାଗପୁର ସହର ବିଷୟରେ କହୁଛୁ, ଯାହା କେବଳ ଏକ ସହର ନୁହେଁ ବରଂ ଦେଶର କମଳା ଯୋଗାଣର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ। ଏହି ସହରର କମଳା ବିଷୟରେ ଏପରି କ’ଣ ବିଶେଷତ୍ୱ ଅଛି ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହାକୁ “କମଳା ସହର” ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛି।

ନାଗପୁରରେ କମଳାର ଉତ୍ପାଦନ ନୂଆ ନୁହେଁ; ଏହାର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଅଟେ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଭୋନ୍ସଲେ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ଏଠାରେ କମଳା ଚାଷ ପ୍ରଥମେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଉତ୍ପାଦନରେ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ମାଟି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ନାଗପୁରର “ରେଗୁର ମାଟି” ଏବଂ ଶୀତଦିନେ ଦିନ ଏବଂ ରାତିର ତାପମାତ୍ରାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କମଳା ଚାଷ ପାଇଁ ଏପରି ଏକ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଯାହା ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସେଭଳି ପରିବେଶ କମଳା ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ତେବେ ନାଗପୁରର କମଳା ଏତେ ଅନନ୍ୟ ଯେ ଭାରତ ସରକାର ଏହାକୁ GI ଟ୍ୟାଗ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଷ ହେଉଥିବା କମଳାକୁ “ନାଗପୁର କମଳା” ଭାବରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଏହି କମଳାର କିଛି ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥାଏ:

ଏହି କମଳାର ଚୋପାର ସ୍ତର ବହୁତ ପତଳା, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଏଥିରେ ରସର ପରିମାଣ ଅନ୍ୟ କମଳା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ମାତ୍ରା ରେ ରହିଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଦ ମିଠା ଏବଂ ଖଟାର ଏକ ମିଶ୍ରିତ ସ୍ଵାଦ ଅନୁଭବ କରାଇଥାଏ । ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ଦେଶ ସାରା ପରିବହନ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଆକର୍ଷଣୀୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟତୀତ, ଏହି କମଳାଗୁଡ଼ିକ ଭିଟାମିନ୍ ସି ଏବଂ ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଭାରତର ‘କମଳା ପୁଞ୍ଜି’ ଏବଂ ଏହାର ବଜାରନାଗପୁର ହେଉଛି ଦେଶର କମଳା ଚାଷ, ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ର। ସହରର ବଡ଼ ବଜାର, ଶୀତଳ ସଂରକ୍ଷଣର ସୁବିଧା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ରପ୍ତାନି ନେଟୱାର୍କ ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଏହି ଫଳ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଏହି ବ୍ୟାପକ ଯୋଗାଣ ନେଟୱାର୍କ ଏହାକୁ “କମଳା ସହର” ଭାବେ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ନାଗପୁରର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ଏହି ଫଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ସହର ବାହାରେ ଥିବା ବିସ୍ତୃତ ବଗିଚା ଏବଂ ବଜାର, ପ୍ରତିଦିନ ଟନ୍ ଟନ୍ କମଳା ବିକ୍ରି କରି ହଜାର ହଜାର ଚାଷୀ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହି ଫଳ ପ୍ରତି ସହରବାସୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଗର୍ବ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର “ନାଗପୁର କମଳା ମହୋତ୍ସବ” ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି।