ରଜ :ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମ ଓ ନାରୀ ସମ୍ମାନର ଅସ୍ମିତା ଡା. ରାଜାରାମ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ

ସମ୍ବଲପୁର ପ୍ରତିନିଧି

ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକସଂସ୍କୃତି ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ, ଲୋକାଚାର ଓ ପରମ୍ପରାରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଏହି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ରଜପର୍ବ ଏକ ନିଆରା ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହା କେବଳ ଏକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରକୃତି, ନାରୀତ୍ୱ ଓ କୃଷି ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶେଷ ଦିନରୁ ଆଷାଢ଼ ମାସର ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ତିନି ଦିନିଆ ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ।
ରଜପର୍ବର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥ
“ରଜ” ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ “ରଜସ୍ୱଳା” ରୁ ଆସିଛି, ଯାହା ନାରୀଙ୍କ ଋତୁସ୍ରାବକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମୟରେ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ଋତୁମତୀ ହୁଅନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଭୂମିକୁ ଚାଷ କରିବା, ଖୋଳିବା କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରକାର କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବାରଣ କରାଯାଏ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣର ବାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଏ।
ରଜପର୍ବ ନାରୀଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି, ମାତୃତ୍ୱ ଓ ଜୀବନ ସୃଷ୍ଟିର କ୍ଷମତାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବାର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉତ୍ସବ।
ରଜର ତିନି ଦିନ
ରଜପର୍ବ ସାଧାରଣତଃ ଚାରିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପାଳିତ ହୁଏ—
୧. ସଜବାଜ (ପହିଲି ରଜ ପୂର୍ବଦିନ): ଘରଦ୍ୱାର ସଫାସୁତୁରା କରାଯାଏ, ପିଠାପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୁଏ ଓ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ସଜାଯାଏ।
୨. ପହିଲି ରଜ: ଏହି ଦିନ ରଜର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଝିଅମାନେ ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି, ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି।
୩. ମିଥୁନ ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି): ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମିଥୁନ ରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ ଅବସରରେ ଏହି ଦିନ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ରଜର ମୁଖ୍ୟ ଦିନ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
୪. ଭୂଦାହ କିମ୍ବା ବାସି ରଜ: ଏହି ଦିନ ରଜର ସମାପନ ହୁଏ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ପରେ “ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ” ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
ରଜପର୍ବ ଓ ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣର ଏକ ଦିଗ।ରଜପର୍ବ ନାରୀଙ୍କ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ଏକ ବିରଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉଦାହରଣ। ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଋତୁସ୍ରାବକୁ ନେଇ ସଙ୍କୋଚ କିମ୍ବା ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ରଜପର୍ବ ଏହାକୁ ଏକ ଉତ୍ସବ ରୂପେ ପାଳନ କରିଥାଏ। ଏହା ନାରୀ ଶରୀର ଓ ତାହାର ସୃଜନଶୀଳତା ପ୍ରତି ସମାଜର ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।ଯାହା ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ ଓ ଅସ୍ମିତାର ଭିନ୍ନ ପରିଚୟ।
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ରଜ ସହିତ ଓ କୃଷି ସଂସ୍କୃତି ଜଡିତ।ଓଡ଼ିଶା ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ। ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଷ କାମରେ ସାମୟିକ ବିରତି ନେଇ ଧରିତ୍ରୀକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେବାର ପରମ୍ପରା ରଜପର୍ବ ସହ ଜଡ଼ିତ। ଏହା ପ୍ରକୃତି ଓ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତୀକ।
ରଜର ଲୋକସଂସ୍କୃତି ରହିଛି।ରଜପର୍ବ ସହ ଅନେକ ଲୋକଗୀତ, ଲୋକନୃତ୍ୟ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ରଜ ଦୋଳି, ରଜ ଗୀତ, ପୋଡ଼ପିଠା, ମଣ୍ଡା ପିଠା, ଆରିସା ପିଠା ଓ କାକରା ପିଠା ଏହି ପର୍ବର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ରଜ ଗୀତର ସୁରରେ ଗାଁ ମୁଖରିତ ହୋଇଉଠେ—
“ମୋ ସୁନାଲୋ, ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ,
ଆସିଛି ରଜ, ଲୋ ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ ।”
ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରେମ, ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଓ ନାରୀମନର ଭାବନା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ନଗରୀକରଣ ଓ ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ରଜପର୍ବ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରିଚୟ ବହନ କରୁଛି। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ରଜ ମହୋତ୍ସବ, ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଦୋଳି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ପିଠା ଉତ୍ସବ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖାଯାଉଛି।
ରଜପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଧରୋହର। ଏହା ନାରୀତ୍ୱର ସମ୍ମାନ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, କୃଷି ସଂସ୍କୃତିର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସମନ୍ୱୟ ଭାବେ ରଜପର୍ବ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଜନଜୀବନରେ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଛି।ରଜ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମ ଓ ନାରୀ ସମ୍ମାନର ଏକ ଚିରନ୍ତନ ଉତ୍ସବ।
ସମ୍ବଲପୁର
ଫୋନ :୯୪୩୭୪୦୫୪୫୫