ନବରଙ୍ଗପୁରର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକରୁ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ: ଆଜି ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁବାର୍ଷିକୀ, ମନେ ପକାଇବା ତାଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଅବଦାନ
ନବରଙ୍ଗପୁରର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକରୁ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ—ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା ଥିଲା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ, ଜନସେବା ଓ ଭୂସଂସ୍କାର ସହ ଜଡ଼ିତ। ୧୯୮୦ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ହୋଇଥିଲା। ଆଜି ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁବାର୍ଷିକୀରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିର ଏହି ବର୍ଷୀୟାନ ନେତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବାର ଅବସର।
ଶିକ୍ଷକତାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯାତ୍ରା
୧୯୧୦ ଏପ୍ରିଲ ୨୧ରେ ନବରଙ୍ଗପୁରରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ଜନ୍ମ। ମାଟ୍ରିକ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷା ପରେ ସେ ୧୯୨୯ରୁ ୧୯୩୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିବା ସମୟରୁ ହିଁ ସେ କଂଗ୍ରେସ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଆଦିବାସୀବହୁଳ କୋରାପୁଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ସେ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଜେଲ୍ ଯାଇଥିଲେ
ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀ କେବଳ ରାଜନେତା ନୁହନ୍ତି, ସେ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ୧୯୪୧ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ହୋଇ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ରେ ରହିଥିଲେ। ପରେ ‘ଭାରତ ଛାଡ଼’ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ୧୯୪୩ରୁ ୧୯୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନଜରବନ୍ଦୀ ରହିଥିଲେ। ୧୯୩୮ରୁ ୧୯୫୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘ ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନେତା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ। ସେ ନବରଙ୍ଗପୁର ଓ ଉମରକୋଟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗର ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କଟିଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାର ରେକର୍ଡ ଅନୁସାରେ, ସେ ମୋଟ ପ୍ରାୟ ୧୨ ବର୍ଷ ମନ୍ତ୍ରୀ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରଶାସନରେ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ଦକ୍ଷତା ଥିଲା।
ଜମିଦାରୀ ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ଭୂସଂସ୍କାରରେ ଭୂମିକା
ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଜମିଦାରୀ ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ଭୂସଂସ୍କାର। ସରକାରୀ ରେକର୍ଡରେ ତାଙ୍କୁ Orissa Zamindary Abolition and Land Reforms Bill ଆଗକୁ ନେଇଥିବା ନେତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ନବରଙ୍ଗପୁର ଜିଲ୍ଲା ଗେଜେଟିୟର ମଧ୍ୟ ଜମିଦାରୀ ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ଭୂସଂସ୍କାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି।
୧୯୬୫ରେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ
୧୯୬୫ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୨୧ରେ ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ଥିଲା ଉମରକୋଟ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ବୀରେନ ମିତ୍ର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ସିଂହଦେଓ ଏହି ପଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲେ। ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀତ୍ୱର ସମୟସୀମା ଥିଲା ୨୧ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୬୫ରୁ ୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୬୭।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ନଥିଲା; ଅର୍ଥ, ଯୋଜନା ଓ ସମନ୍ୱୟ, ଖଣି ଓ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ, ଜଳସେଚନ ଓ ଶକ୍ତି ଭଳି ବିଭାଗର ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ସରକାରର ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଭୂସଂସ୍କାର ଭଳି ବିଷୟ ଥିଲା।
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ପରେ ବି ବନ୍ଦ ହୋଇନଥିଲା ରାଜନୈତିକ ଯାତ୍ରା
୧୯୬୭ର ନିର୍ବାଚନରେ କଂଗ୍ରେସ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀ ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ହୋଇଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭା ରେକର୍ଡ ଅନୁସାରେ, ସେ ୧୯୬୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୮ରୁ ୧୯୭୧ ଜାନୁଆରୀ ୨୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ଥିଲେ।
ଏହାଛଡ଼ା ସେ ୧୯୫୮ରୁ ୧୯୬୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ଭୂଦାନ ଯଜ୍ଞ ସମିତିର ସଚିବ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଥାତ୍ ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ଓ ସରକାରୀ ପଦପଦବି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନଥିଲା; ଜମି, ଚାଷୀ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସମାଜ ସହ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶ ଥିଲା।
ଶେଷ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ
ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ୧୯୮୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ରେ କଟକରେ, ୭୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପରଲୋକ ପରେ ପରଦିନ, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୦ରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନବରଙ୍ଗପୁରର ଜଣେ ଶିକ୍ଷକରୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ଦୀର୍ଘଦିନର ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭୂସଂସ୍କାରର ପ୍ରମୁଖ ଚେହେରା ଏବଂ ଶେଷରେ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ—ସଦାଶିବ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁବାର୍ଷିକୀରେ ତାଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ, ସାଧନା ଓ ଜନସେବାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ହିଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି।
